Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, İran yönetimine yönelik sert eleştirilerini dile getirerek, iki ülke arasındaki diplomatik gerilimi tırmandırdı. Aliyev’in “Şerefsizler” ifadesini kullanması, Bakü-Tahran hattında zaten gergin olan ilişkileri yeni bir boyuta taşıdı ve uluslararası kamuoyunda yankı uyandırdı.
Geçtiğimiz günlerde yaptığı bir konuşmada, komşu ülke İran’ı açıkça hedef alan Aliyev, söz konusu “Şerefsizler” nitelemesini, Azerbaycan’a karşı düşmanca bir tavır sergilediğini iddia ettiği belli çevrelere yöneltti. Bu çıkış, özellikle Hazar Denizi kıyısında ve Azerbaycan sınırında İran tarafından yapılan askeri tatbikatlar, Bakü’nün İsrail ile artan ilişkileri ve İran’daki etnik Azerbaycanlı nüfusun durumu gibi uzun süredir devam eden sorunların bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Aliyev’in Sert Çıkışı Neyi Hedefliyor?
Cumhurbaşkanı Aliyev’in bu derece ağır bir ifade kullanması, Azerbaycan’ın bölgedeki duruşunu pekiştirme ve İran’dan gelen tehdit algısını bertaraf etme çabası olarak yorumlanıyor. Azerbaycan, 2020 Karabağ Savaşı’nın ardından bölgedeki konumunu güçlendirmiş ve özellikle Zengezur Koridoru’nun açılması konusunda kararlılığını sürdürmüştü. İran ise bu koridorun kendi sınırına çok yakın olmasından ve bölgedeki jeopolitik dengeleri değiştirebilecek olmasından dolayı endişelerini dile getirmişti.
Kimler Hedefteydi?
- İran’daki Belirli Çevreler: Aliyev’in ifadeleri doğrudan tüm İran halkına değil, Azerbaycan karşıtı politikaları savunan ve uygulayan resmi ya da gayri resmi çevrelere yönelikti.
- Azerbaycan Karşıtı Propagandacılar: Özellikle İran medyası ve sosyal medya platformlarında Azerbaycan’ı hedef alan, provokatif içerikler üreten kişi ve grupların Aliyev’in tepkisini çektiği düşünülüyor.
- Sınır Bölgesindeki Faaliyetler: İran’ın Azerbaycan sınırına yakın bölgelerde gerçekleştirdiği askeri tatbikatlar ve bu tatbikatların Azerbaycan’a yönelik bir mesaj taşıdığı algısı, Aliyev’in sert tepkisinin temel nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.
İran-Azerbaycan İlişkilerindeki Tarihsel Gerilim
İran ve Azerbaycan arasında uzun yıllardır hem dini hem de jeopolitik temelli karmaşık bir ilişki ağı bulunmaktadır. Şii İslam’ın iki önemli ülkesi olmalarına rağmen, Azerbaycan’ın laik devlet yapısı ve İsrail ile geliştirdiği güçlü stratejik ilişkiler, dini liderlerin etkili olduğu İran’ı rahatsız etmektedir. Ayrıca, İran’ın kuzeybatısında yaşayan ve “Güney Azerbaycan” olarak adlandırılan bölgedeki milyonlarca etnik Azerbaycanlının varlığı, Tahran için hassas bir iç mesele teşkil etmektedir. Bakü, zaman zaman İran’daki Azerbaycan Türklerinin haklarına yönelik endişelerini dile getirerek gerilimi artırmıştı.
Diplomatik Krizin Muhtemel Sonuçları
Aliyev’in bu çıkışı, iki ülke arasındaki ilişkilerde daha büyük bir kopuşa yol açabilir. Diplomatik temsil düzeyinin düşürülmesi, ekonomik ve kültürel ilişkilerin askıya alınması veya bölgedeki askeri hareketliliğin artması gibi sonuçlar doğurabilir. Uluslararası toplum, özellikle de Rusya ve Türkiye gibi bölgenin diğer güçlü aktörleri, bu gerilimi yakından takip ederek olası bir tırmanışı engelleme çabalarına girebilirler. Aliyev’in sözlerinin ardından İran’dan henüz resmi ve kapsamlı bir yanıt gelmemiş olması, Tahran’ın stratejik bir değerlendirme sürecinde olduğunu düşündürüyor.
Aliyev İran’a Sert Sözlerle Tepki Gösterdi mi?
Evet, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, İran yönetimine yönelik olarak “Şerefsizler” ifadesini kullanarak sert bir tepki göstermiştir.